Stalking, czyli uporczywe nękanie

Od 6 czerwca 2011 r. w kodeksie karnym obowiązuje art. 190 a kodeksu karnego, który wprowadził przestępstwo tzw. stalkingu. Słowo „stalking” pochodzi z języka angielskiego i w polskim porządku prawnym oznacza uporczywe nękanie.


Dotychczas większość zachowań, które łącznie składają się na nękanie, była jedynie wykroczeniem przewidzianym w art. 107 kodeksu wykroczeń jako „złośliwe niepokojenie”, za które groziła kara nagany, grzywny do 1 tys. 500 zł lub ograniczenie wolności do 1 miesiąca. Obecnie każdy, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli następstwem czynu określonego wyżej jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Uporczywym nękaniem jest ustawiczne niepokojenie, dręczenie, dokuczanie, co każdorazowo będzie podlegać ocenie przez organy prowadzące postępowanie i przez sąd, w świetle okoliczności danej sprawy. Nękanie zazwyczaj przejawia się w zachowaniach takich jak: telefonowanie (zwłaszcza w porze nocnej oraz w postaci tzw. głuchych telefonów), przebywanie w pobliżu miejsca zamieszkana i/lub pracy pokrzywdzonego, nawiązywanie kontaktu za pomocą innych osób, wysyłanie listów, e-maili, sms-ów, prezentów, kwiatów itp., śledzenie lub kontrolowanie ofiary, rozpowszechnianie fałszywych informacji, plotek o pokrzywdzonym, nagabywanie itp. Niewątpliwie w pojęciu nękania mieści się p o w t a r z a l n o ś ć zachowań sprawcy, a zatem nie wystarczy tu zachowanie jednorazowe. Jak wskazał Sąd Najwyższy „by zachowanie mogło być uznane za stalking, nękanie przez sprawcę musi być uporczywe, a zatem polegać na nieustannym oraz istotnym naruszaniu prywatności innej osoby oraz na wzbudzeniu w pokrzywdzonym uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia. Ustawodawca nie wymaga przy tym, aby zachowanie stalkera niosło ze sobą element agresji […] nie ma znaczenia, czy sprawca ma zamiar wykonać swoje groźby” (postanowienie z dnia 12 grudnia 2013 r., III KK 417/13, KZS 2014/6/26).

Nękanie może dotyczyć nas samych, ale też osób nam najbliższych. Warto jednak pamiętać, że nękanie musi wywołać określony w przepisach skutek, aby zachowanie sprawcy uznać za przestępstwo: tym skutkiem musi być wzbudzenie u pokrzywdzonego poczucia zagrożenia lub też istotnego naruszenia jego prywatności. Dodać należy, że już w pierwszym roku obowiązywania przepisu art. 190a k.k. zarejestrowano ponad 5 tys. takich spraw we wszystkich jednostkach prokuratury w Polsce. Z przeprowadzanych badań wynika, że podstawowym sposobem nękania jest dzwonienie do kogoś (przy użyciu telefonu stacjonarnego lub komórkowego). W każdym takim przypadku sprawca znał się z pokrzywdzonym, a w większości przypadków oskarżeni przyznali się do winy.

Sprawa o stalking miała miejsce także w Świdnicy. W tym przypadku nękanie polegało na tym, że sprawca wydzwaniał do pokrzywdzonej, wykonując połączenia głosowe i próby tych połączeń, połączenia SMS oraz wysyłał jej maile, używając wobec niej słów wulgarnych i obraźliwych, zastraszał ją, poniżał, a także obserwował w miejscu zamieszkania oraz śledził ją, robił zdjęcia, nagrywał filmy i śledził jej działalność w internecie. Sprawcą okazał się być były mąż, który wskazywał, że jedynym celem jego kontaktów z pokrzywdzoną było wyjaśnienie kwestii płatności alimentów i uczęszczania przez syna do szkoły, sąd jednakże nie uznał jego wyjaśnień za wiarygodne i skazał na rok pozbawienia wolności. Przypadek ten może stanowić potwierdzenie, że sprawcy nękania wreszcie mają podstawy, aby przestać czuć się bezkarni.

W związku z tym, że przestępstwo to w dużej mierze zależy od odbioru zachowania sprawcy przez pokrzywdzonego, ustawodawca zasadnie zdecydował, że winno być ono ścigane na wniosek. W tym miejscu wyjaśniam, iż w polskim prawie przewidziane są następujące tryby ścigania przestępstw – z oskarżenia publicznego, czyli z urzędu, który dotyczy większości przestępstw; na wniosek pokrzywdzonego, po którym to wniosku postępowanie toczy się z urzędu; oraz z oskarżenia prywatnego, gdzie całość postępowania włącznie z wniesieniem aktu oskarżenia prowadzi sam pokrzywdzony. Przestępstwo stalkingu jest przestępstwem ściganym na wniosek, co oznacza, że niezbędna w tym celu jest aktywność samego pokrzywdzonego i złożenie wniosku o ściganie na policję lub do prokuratury, Dopiero złożenie takiego wniosku skutkuje wszczęciem postępowania przygotowawczego i jego prowadzeniem przez właściwe organy. Tylko, jeśli następstwem uporczywego nękania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, ściganie przestępstwa następuje z urzędu. Warto w tym miejscu wskazać, że wniosek o ściganie może być cofnięty, ale tylko za zgodą prokuratora, a jeśli sprawa trafi do sądu – za zgodą sądu, zanim zostanie odczytany akt oskarżenia. W takim przypadku, osobę cofającą wniosek można jednak obciążyć kosztami postępowania. Ponowne złożenie wniosku nie jest już dopuszczalne.

Wniosek o ściganie nie musi być złożony w formie pisemnej, może nastąpić także ustnie przed organami ścigania. Jeśli zdecydujemy się na złożenie go w formie pisemnej, to trzeba pamiętać o tym, aby nie tylko opisać czyn sprawcy, ale także aby zawrzeć w nim wprost żądanie ścigania za przestępstwo stalkingu opisane w art. 190a kodeksu karnego. Samo zawiadomienie o przestępstwie nie jest wystarczające. Wskazać jednak należy, że jeśli przestępstwo stalkingu dotyka innej osoby, to także możemy złożyć zawiadomienie o przestępstwie, wtedy jednak organy ścigania zwrócą się do pokrzywdzonego z zapytaniem, czy wnosi o ściganie sprawcy. Brak takowego wniosku uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania karnego.

Wniosek o ściganie nie musi zawierać personaliów sprawcy, nieraz bowiem pokrzywdzony może ich nie znać. Warto jednak wiedzieć, że złożenie wniosku o ściganie jest uprawnieniem pokrzywdzonego do decydowania o samym żądaniu ścigania sprawców czynu, który go dotknął, a nie decydowania o tym, które z osób współuczestniczących w tym czynie mogą, a które nie mogą być ścigane. Zgodnie bowiem z przepisami, w razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców obowiązek ścigania obejmuje również inne osoby, których czyny pozostają w ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku, o czym należy uprzedzić składającego wniosek.

Powyższa reguła nie dotyczy jednak osób najbliższych dla składającego wniosek, wobec których, w razie niewskazania ich imiennie we wniosku, należy po wykryciu uzyskać odrębny imienny wniosek o ściganie, może się bowiem okazać, że pokrzywdzony nie chce oskarżać swoich najbliższych. W tym miejscu wyjaśnić należy, że osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Na zakończenie dodać jeszcze należy, że w związku z wejściem w życie przepisu art. 190a kodeksu karnego dopiero dnia 6 czerwca 2011 r., wszelkie zachowania sprawcy stalkingu przed tą datą nie mogą być podstawą do skazania go za przestępstwo stalkingu. W polskim prawie odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.

Scroll to top

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce.