Zaprzeczenie ojcostwa

Zgodnie z art. 62 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji. Jeżeli natomiast dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża. Domniemanie to nie dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki.

Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, które może wytoczyć mąż matki dziecka w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Zaprzeczyć ojcostwu może również matka dziecka w ciągu sześciu miesięcy od urodzenia dziecka, a także samo dziecko po dojściu do pełnoletności, nie dalej jednak niż trzy lata od osiągnięcia pełnoletniości. Jedynie w sytuacji, gdy urodziło się ono w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę, zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne.

Ustanowiony w ustawie termin na wytoczenie powództwa jest terminem prekluzyjnym, co oznacza, że po jego upływie mąż matki, jak również matka dziecka i samo dziecko – tracą prawo do zaprzeczenia ojcostwa. Unormowanie to ma na celu ochronę rodziny, a także dobro dziecka. Jedynie prokurator nie jest związany tymi terminami i może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w każdym czasie, jednak tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Decyzja prokuratora ma charakter w pełni autonomiczny i nie podlega kontroli sądu.

Zaprzeczenie ojcostwu następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Nie budzi wątpliwości, że podstawowe znaczenie ma obecnie dowód z badań DNA, ale mogą to być także inne dowody, jak np. impotencja czy nieobecność mężczyzny w okresie koncepcyjnym z powodu wyjazdu za granicę, pobytu w szpitalu itp. Zdarza się, że ojciec, jak również matka, nie wyrażają zgody na pobranie krwi własnej i dziecka, co jednak nie przesądza automatycznie o zasadności lub bezzasadności powództwa, a powód może wykazywać swoje żądanie różnymi środkami dowodowymi. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 września 1982 r. „niepodobieństwo, by mąż matki mógł być ojcem dziecka występuje nie tylko wtedy, gdy zachodzą okoliczności wyłączające ojcostwo, ale także wówczas gdy wyłączona była możliwość cielesnego obcowania małżonków w okresie poczęcia dziecka. W każdym przypadku zaprzeczenie pochodzenia dziecka z małżeństwa wymagane jest, aby zostało ustalone, że mąż matki nie tylko nie był, lecz i nie mógł być ojcem dziecka. Postępowanie dowodowe powinno więc bezwzględnie prowadzić do wyjaśnienia obu powyższych przesłanek”.

Podkreślić należy, że zaprzeczenie ojcostwu nie przesądza automatycznie o bezpodstawności świadczonych dotychczas na rzecz dziecka alimentów. Sądy stoją na stanowisku, że orzekanie o obowiązku zwrotu uiszczonych już świadczeń alimentacyjnych naruszałoby interes dziecka, a temu interesowi należy przyznać priorytet. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 lutego 1980 r., zaprzeczenie ojcostwa nie działa z mocą wsteczną w zakresie zrealizowanych już uprawnień, jak również obowiązków rodzicielskich. Nie można byłoby przecież uznać, że np. wszystkie czynności, w których dziecko reprezentował mężczyzna, który następnie okazał się nie być ojcem dziecka, nie są skuteczne. Nie można by więc uznać, że np. zgoda na zabieg operacyjny nie była skuteczna, jak również z tych samych przyczyn nie można uznać, że alimenty na rzecz dziecka były nienależne. Mąż może jednak z chwilą prawomocnego obalenia domniemania jego ojcostwa w drodze zaprzeczenia ojcostwa żądać ustalenia, że jego obowiązek alimentacyjny ustał co do świadczeń alimentacyjnych niespełnionych do tej chwili i na przyszłość.

Scroll to top

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce.